पोवाडे शिवाजी महाराज

शिवाजी महाराजांचें आग्र्यास गमन, अटक आणि सुटका

Author:संकलित

चौक १, चाल : मिळवणी

धन्य शिवाजी शिव अवतार, पराक्रमी फार,

राष्ट्र उद्धार, कराया हातीं धरिली तलवार ।

समर्थ कृपा ज्यासी अनिवार । कांपती यवन भूप सरकार ॥ध्रु०॥

धारिष्ट ज्याचें अलोट, छातीचा कोट, शाहिस्त्याची बोटं,

तोडितां दिल्लीपती हैराण । पहाडका चूवा शिवाजी नव्हे लहान ।

बडा रे बडा गनिम सैतान ॥ त्यासी धराया जयपुरवाला, जयसिंग भला,

त्याचे मदतिला दिल्लीरखान पठाण बहु बलवान् ।

धाडिला देऊन किताब सन्मान । सैन्य सरसकट मुसलमान ॥

वेढा पुरंदराशी दिला, अशा संधिला, आत्मबुद्धिला शिवाजी निश्चय करुनी छान ।

रघुनाथ पंडित बहु विद्वान । धाडिला तह कराया निर्माण ॥

चाल

त्या वकीलाचा सन्मान, केला उत्तम जयसिंगान ।

शिवाजीचा निरोप ऐकुन, झाला तल्लीन मन प्रसन्न ।

आम्ही कबूल तहा कारण, सत्य प्रमाण सांगा जाऊन ॥

चाल दुसरी

दिल्लीश्वर बादशहा बलाढय पृथ्वीपती ।

त्याजपुढें लढाईत यश न घडे सांप्रतीं ।

तुम्ही सख्य करुनी टाळावी आपत्ति ।

तुम्ही हिंदुधर्म स्थापितां मान्य मजप्रती ।

मी तुम्हासी अनुकूल घ्या सन्मती ।

देशकाळ प्रसंग पहावी सद्यस्थिति ।

बादशहाला शरण याल तरि मी तुम्हाप्रति ।

जहागिरी देवविन घ्या शपथ निश्चिती ॥

मोडते

रजपुत प्रतिज्ञा खरी, सत्य वैखरी, आणा लौकरी,

शिवाजीस भेटिस आम्ही तयार । हातावर हात वचन निरधार ।

एकदिल होतां हर्ष अपार ॥१॥

चौक २, चाल : मिळवणी

शिवाजी भेटतां जयसिंगास, आले रंगास, अंगअंगास,

लागतां हर्ष उभय चित्तांस । शिवाजी हात जोडुनी म्हणे त्यास ।

वडिल तुम्ही वंदितों मी चरणास ॥ जें मागाल ते गड देतों,

हुकूम झेलितो, निशाण चढवितों, परि यश देऊं नका यवनास ।

तुमचे माझे एक रक्त आणि मास । राज्य हें मूळ हिंदूचे खास ॥

हिंदू धर्म रक्षण करी, त्याच्या मी तरी, चरणावरी, लोळण घेईन होईन दास ।

आपण थोर पुरुष आत्म देशास । द्याल स्वातंत्र्य वाटे चित्तास ॥

चाल

ऐकुनी शिवाजीचे वचन, जागा झाला त्याचा अभिमान ।

तह करावया प्रेमान, दिले वचन जयसिंगान ।

माझ्या मदतीस दिल्लीरखान, यावें तुम्ही त्यास भेटुन ॥

चाल दुसरी

तह केला खानासी भेटुन आलियावरी ।

वीस किल्ले सोडिले जयसिंगाच्या करी ।

पंच हजारी सरदारी दिली संभाजीस बरी ।

शिवाजीची नदर आग्रहें जंजिर्‍यावरी ।

लिहुन कलमवार सही मोर्तब अक्षरीं ।

धाडिला आग्‍र्‍यासी तहनामा सत्वरीं ।

आलें उत्तर तिकडूनी भेटिस या लौकरी ।

देऊं समक्ष मग जंजिरा गोष्ट ही खरी ॥

मोडते

शिवाजीचें साह्य पाहुनी, औरंगजेब धनी,

निकड लावूनी, बोलवी भेटिस वारंवार ।

शिवाजी लडका हमे बहु प्यार ।

जलदिसे आग्रा आवो एकवार ॥२॥

चौक ३, चाल : मिळवणी

जयसिंग शिवाजी व्याघ्रास, म्हणे आग्र्‍यास,

जाऊन बादशहास, भेटुन यावें तुम्ही बिनखोट ।

तुमच्या अंगास लाविल कोण बोट । राज्य मी बुडविन हें अलोट ॥

मग झाली देवीची आज्ञा, जाई बा सुज्ञा,

कोणाची प्राज्ञा, साह्य मी करीन छातीचा कोट ।

भवानीस वाहुनी तोडे गोट ।

राज्यव्यवस्था करी कडेकोट ॥

वंदुनी समर्थपदा, घेउनि संपदा,

सैन्यामध्यें तदा, बांधिली नाहीं कोणाची मोट ।

तीन सहस्त्रांचा करुनियां गोट । एक मांडीचे वीर सडे सोट ॥

चाल

आग्‍र्‍यासी पुढें गेलें पत्र, उणे पडो नये तिळमात्र ॥

तिथे जयसिंगाचा पुत्र, रामसिंग स्नेहाचे सूत्र ॥

बरोबर संभाजी पुत्र, निळो रावजी राघो मित्र ॥

चाल दुसरी

दत्ताजी त्र्यंबक हिरोजी फर्जंद भला ।

मुख्य शिवाजी तारांगणीं चंद्र शोभला ।

कुच करित राहूच्या केंद्राकडे चालिला ।

दोन महिन्यानें आग्र्यास येऊन पोंचला ।

रामसिंग लवाजमा घेऊन सामोरा आला ।

स्वागत करुनिया शिवाजीस भेटला ।

बिनधोक महाराज नगरामध्ये चला ।

शिवपुरा नांवाचा बंगला तयार ठेविला ॥

मोडते

रस्त्यांत स्वारीला किती, टकमका पाहती,

लोक बोलती, जवान बडा दखनका सरदार ।

मुसलमिन बादशाहीको आधार ।

अल्ला तुम्हें रखे सलामत बहार ॥३॥

चौक ४, चाल : मिळवणी

मग सुमुहूर्त पाहुनी भला, निरोप धाडिला,

स्वतः भेटिला, उद्यां मी दरबारीं येणार ।

ऐकुनी झाला बादशहा गार । ठरल्या वेळीं दरबार केला तयार ॥

बादशहाला काळजी बडी, शिवाजी गडी, पचिस हात उडी, मारितो बेटा चपळ अनिवार ।

हुशार तुम्हीं असावे सब सरदार । गनिमका नही हमको इतवार ॥

पंचहत्यारी बादशहाजवळ, रक्षक निवळ,

शिपाई सोज्वळ, इतुक्यांत ललकारला भालदार ।

शिवाजी आये नजर रखो सरकार । चमके बडी नंगी भवानी तलवार ॥

चाल

पाहुनी सभा सारी दिपली, वीर वृत्ति वीरांची लपली ॥

कुरनीस रिवाज वेळ जपली, क्रिया नजराण्याची संपली ॥

क्षेम कुशल बोलण्यांत आपुली, दोन शब्दांत वेळ आटोपली ॥

चाल दुसरी

बादशहाचा हुकूम आपुल्या उजव्या हातीं ।

मारवाडचा राजा जसवंतसिंग भूपती ।

त्याच्या खालची जागा शिवाजीला सांप्रती ।

म्हणे शिवाजी या तरी अपमानाच्या रीती ।

माझ्या फौजेने याची पाठ पाहिली रण क्षितीं ।

त्याच्या खालीं नाहीं मी उभा राहणार निश्चितीं ।

रामसिंगास म्हणे द्या कटयार हरली मती ।

क्रोधाग्नी भडकला अवघ्यास पडली भीती ॥

मोडते

अशी गडबड ऐकुनी जरा, करुनिया त्वरा,

निरोप दिला खरा, बादशहानें खलास केला दरबार ।

शिवाजी बिर्‍हाडी गेल्यावर बहार ।

जीवात जीव आला झाला थंडगार ॥४॥

चौक ५, चाल : मिळवणी

राजदरबारीं येउनियां , मुसलमान स्त्रिया, पाहती शिवराया,

चिकांच्या पडद्याआड बसून । शाहिस्त्याची बायको आणि येक सून ।

धाय धाय रडे तोंड वासून ॥ त्यानीं बादशहाची राणी, तियेच्या मनीं, केली पेरणी,

शिवाजीस मारावे फसवून । नका बसूं त्यावरी विश्वासून, स्वप्नीं माझ्या येतो छाप्यापासून ॥

तिनें बादशहाचें मन व्यग्र, करिता अति शीघ्र, हुकूम दिला उग्र, पोलादजंग बोलविला त्रासून ।

शिवजीको अटक करो खेंचून । नरम करुं बहू जाचून जाचून ॥

चाल

बंदोबस्त करुनिया सारा । बाडयाभोवतीं ठेविला पहारा ॥

कपटाचा उलटा वारा । समजला शिव अंतरा ॥

मग रामसिंगाचें द्वारा । धाडिला निरोप अवधारा ॥

चाल दुसरी

स्वदेशीं जावया हुकूम व्हावा मला ।

वेळ प्रसंगीं राहिन हजर पहा दाखला ।

नातरी हुकूम द्या मम सैन्या सकला ।

येथील हवा पाणी सोसत नाहीं लोकाला ।

ऐकुनी बादशहा मनीं हर्षे चमकला ।

औषधाविण काय बरा होतो खोकला ।

काय करील शिवाजी सैन्याविण एकला ।

दिला हुकूम तात्काळ फौज हांकला ।

मोडते

कांहीं निवडक लोक ठेवून, समज देऊन, प्रसंग पाहून,

शिवाजी करी पुढिल सुविचार । ठकाला महाठक मी साचार ।

हातावर तुरी देउनी जाणार ॥५॥

चौक ६, चाल : मिळवणी

दरबारी लोकांच्या भेटी, स्वहितासाठीं, मिठाई वाटी, नजराणे झांकुनी पेटार्‍यांत ।

नित्य गुरुवारीं करी खेरात । अर्धसहस्त्राची साधु फकिरांत ॥

असा नित्य ठेऊन परिपाठ, विश्वास दाट, बिनबोभाट, आजारीपन पुकारिलें शहरांत ।

हकिम वैद्यांचे रुपये पदरांत । रोग उद्भवला म्हणती जोरांत ॥

संधिसाधुन एकदां छान, पुत्रासह जाण, पेटार्‍यांतून, निसटले दिवसा चौथ्या प्रहरांत ।

हिरोजी फर्जंद ठेउनी घरांत । गांठली मथुरा रातोरात ॥

चाल

मग हिरोजी फर्जंद भला । दुसर्‍या दिवशीं दुपार समयाला ॥

औषधास्तव अवघ्याला । राजरोस सांगुनी गेला ॥

पुढें तिसर्‍या प्रहरी गलबला । चोहोंकडे बोभाटा झाला ॥

चाल : दुसरी

बादशहाला वर्दी पोचतांच तत्‌घडी ।

पोलादजंगावरी वीज कोसळली बडी ।

कैसा गया गनिम तुझी भली रखवाली खडी ।

तैनात जप्त केली सजा दिली रोकडी ।

चोहोंकडे पळाले स्वार शिपाई गडी ।

परि शोध नाहीं कुठें जिव्हा पडली कोरडी ।

निशिदिनीं बादशहा मनामध्यें चरफडी ।

शहरांत शिवाजी गुप्त मारुन काय दडी ।

बडी दर्द हमकु दगा करिल वाटे हरघडी ।

मोडते

बादशहाचें अंतर खिन्न, वाटे दुश्चिन्ह, टाकलें अन्न,

झोप नाहीं दहशत बसली फार । शिवाजी बडा करामतगार ।

इतना क्या करना हुकूम अधिकार ॥६॥

चौक ७ : चाल : मिळवणी

हरी कृष्ण विसाजीपंत, रामदासी संत,

होते मथुरेंत, पेशव्यांचे मेहुणे स्नेह सूत्रास ।

त्याजकडे ठेवूनिया पुत्रास । बैरागी वेष धरिला नित्रास ॥

अंतर्वेदी प्रयाग काशी, गंगासागरासी, जगन्नाथासी, जाऊन शुद्ध केलें अंतरास ।

तेलंगणांतूनी करविर क्षेत्रास । बाराशें कोस भोगिला त्रास ॥

रायगडावरी शिवराय, जाउनि माय, जिजाइचे पाय, वंदितां पाणी आलें नेत्रास ।

भेटतां सकळ प्रधान मित्रास । आनंदी आनंद सर्वत्रांस ॥

चाल

हरी कृष्ण विसाजी जाण । संभाजीस आले घेऊन ॥

उज्जयनींत मुसलमान । त्यांना संशय आला पाहून ॥

हा मुलगा तुमचा कोण । सत्य सांगा शपथ वाहून ॥

चाल : दुसरी

ब्राह्मण म्हणती हा भाचा आमुचा खरोखरी ।

हें सत्य म्हणूं एका पात्रांत जेविल्यावरी ।

दही पोहे भक्षिले त्यांच्या सांगण्यापरी ।

निःसंशय करुनी आले रायगडावरी ।

पाहुनी शिवाजी हर्षभरित अंतरीं ।

एक लक्ष रुपये बक्षिस दिले सत्वरीं ।

विश्वासराव हा किताब मग त्यावरी ।

शके पंधराशे आठयांशीं संवत्सरीं ।

हे महा गंडांतर मराठी राज्यावरी ।

परि कृपा रामदासाची साह्य श्रीहरी ।

कवि रामकृष्ण करी जुळणी कृष्णेच्या तिरीं ।

प्रास यमक मधुरता पटे रसज्ञा खरी ॥

मोडते

गोविंद शाहीर तरि भले त्यांनी चांगलें,

प्रोत्साहन दिलें, म्हणूनी स्फूर्ती कवीला फार ।

वीररस येथुन पुढें अपार । सिंहगड तानाजी घेणार ॥७॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Comments
Please login to comment. Click here.

It is quick and simple! Signing up will also enable you to write and publish your own books.

Please join our telegram group for more such stories and updates.

Books related to पोवाडे शिवाजी महाराज


सेना महाराज
संत अमृतराय महाराज
संत कान्होबा महाराजांचे अभंग
Shri Shivrai by Sane Guruji
पोवाडा 2
संत तुकडोजी महाराज
पोवाडा
बाजी प्रभू देशपांडे
श्री एकनाथ महाराज हरिपाठ
गजानन महाराज