एका मनोरथमयीर्ह्यन्यस्योच्चावचास्तनूः ।

गुणसङगादुपादत्ते क्वचित्कश्चिज्जहाति च ॥४७॥

संसारविकाराचें भान । अभिमानयुक्त करी मन ।

स्वर्गनरक गमनागमन । देहाभिमान भोगवी ॥४९॥;

आत्मा याहूनि सहजें भिन्न । चिन्मात्रैक चिद्धन ।

तेथ आतळों न शके मन । शुद्धीं अभिमान असेना ॥५५०॥

मन अभिमान प्रसवे माया । अभिमानें गुण आणिले आया ।

गुणीं मायिक केली काया । विकारसामग्रियासमवेत ॥५१॥

जैशी देहापाशीं छाया । तैशी स्वरुपीं मिथ्या माया ।

जेथ जन्ममरणेंसीं काया । रिघावया ठावो नाहीं ॥५२॥

आत्मा शुद्ध काया मलिन । काया जड आत्मा चिद्धन ।

अज अव्यय आत्मा परिपूर्ण । जन्ममरण देहासी ॥५३॥

तिनी गुण तिनी अवस्था । कार्य कर्म अहंकर्ता ।

हें देहाभिमानाचे माथां । आत्मा सर्वथा अलिप्त ॥५४॥

यापरी विकारांहून । आत्मा चिद्रूपें सहज भिन्न ।

म्हणशी जीवास देहाभिमान । तेंही कथन अवधारीं ॥५५॥

जीव अलिप्त मायागुणीं । ऐक सांगेन ते काहाणी ।

स्फटिक ठेविजे जैशा वर्णीं । तद्रूपपणीं तो भासे ॥५६॥

हो कां तद्रूपपणेंही दिसतां । स्फटिक अलिप्त निजशुद्धता ।

तेवीं सत्त्वादि गुणीं क्रीडतां । जीव तत्त्वतां अलिप्त ॥५७॥

स्फटिक काजळीं दिसे काळा । परी तो काळेपणावेगळा ।

तेवीं तमोगुणें जीवू मैळा । दिसोनि निराळा तमेंसीं ॥५८॥

स्फटिक आरक्तीं आरक्तकिळा । दिसोन आरक्ततेवेगळा ।

तेवीं रजोगुणीं राजसलीळा । भोगूनि वेगळा जीवात्मा ॥५९॥

स्फटिक श्र्वेतवर्णीं दिसे श्र्वेत । परी तो श्र्वेतपणा अलिप्त ।

तेवीं सत्त्वीं दिसे ज्ञानवंत । गुणज्ञानातीत जीवात्मा ॥५६०॥

त्रिगुण गुणेंसीं अलिप्तता । दाविली जीवशिवांची तत्त्वतां ।

देहीं असोनि निःसंगता । ऐक आतां सांगेन ॥६१॥

जेवीं घटामाजील जीवन । घटीं चंद्रबिंब आणी जाण ।

तेवीं शुद्धासी जीवपण । देहाभिमान देहीं देखे ॥६२॥

घटनिश्चळत्वें बिंब निश्चळ । घटचंचलत्वें तें चंचळ ।

तेवीं देहाच्या अवस्था सकळ । मानी केवळ जीवात्मा ॥६३॥

घटीं कालविल्या अंजन । तरी तें काळें होय जीवन ।

परी बिंबप्रतिबिंबां जाण । काळेपण लागेना ॥६४॥

तेवीं देहाची सुखदुःखकथा । कां पापपुण्यादि जे वार्ता ।

नाहीं जीवशिवांच्या माथां । देह अहंता ते भोगी ॥६५॥

ये घटींचें जळ ते घटीं भरित । चंद्रबिंब असे त्याहीआंत ।

तेवीं या देहींचा त्या देहीं जात । जीवात्मा म्हणत या हेतू ॥६६॥

चंद्र गगनीं अलिप्त असे । तो मिथ्या प्रतिबिंबें घटीं भासे ।

तेवीं वस्तु वस्तुत्वें सावकाशें । जीवू हें पिसें देहात्मा ॥६७॥

त्रिगुणगुणीं गुणातीत । देही देहसंगा अलिप्त ।

जीव शिव दोनी येथ । तुज म्यां साद्यंत दाखविले ॥६८॥;

हें नेणोनियां समस्त । देहात्मवादें जाहले भ्रांत ।

स्वर्गनरकादि आवर्त । योनी भोगवीत अभिमान ॥६९॥

द्विजदेह आरंभूनि येथ । परमेष्ठिदेहपर्यंत ।

स्वर्गसुख देहें समस्त । भोगवी निश्चित पुण्याभिमान ॥५७०॥

याहूनियां अधोमुख येथ । द्विजत्वाहूनि खालते जात ।

नाना दुःखयोनी भोगवित । जाण निश्चित पापाभिमान ॥७१॥

येथ पापपुण्यकर्माचरण । तें वाढविताहे जन्ममरण ।

यांत विरळा सभाग्य जाण । जन्ममरणच्छेदक ॥७२॥;

ज्यांसी निष्काम पुण्याचिया कोडी । जिंहीं स्वधर्म जोडिला जोडी ।

ज्यांसी भूतदया गाढी । ज्यांची आवडी द्विजभजनीं ॥७३॥

जे अहिंसेसी अधिवास । ज्यांचें अद्वैतपर मानस ।

जे सारासारराजहंस । जन्ममरणांचा त्रास घेतला जिंहीं ॥७४॥

जे उपनिशदर्थचातक । जे जीवजनकाचे शोधक ।

जे निजात्मतत्त्वसाधक । जे विश्वासुक भावार्थी ॥७५॥

ज्यांसी संतचरणीं सद्भावो । जे गुरुवचनीं विकले पहा हो ।

त्यांसी देहीं विदेहभावो । मत्कृपें पहा हो पावती ॥७६॥

तेही निजबोधें देहाची बेडी । तोडूनि जन्ममरणाची कोडी ।

उभवूनि सायुज्याची गुडी । परापरथडी पावले ॥७७॥

त्यांसी संसाराचे आवर्त । सर्वथा गेले न लगत ।

जेवीं बुडण्याचा संकेत । मृगजळाआंत असेना ॥७८॥

ऐसे प्राप्तपुरुष येथ । संसारीं नाहींत गा बहुत ।

हिंडतां अवघ्या जगांत । एकादा कदाचित देखिजे ॥७९॥

असो देखिल्याही त्यातें । कोण आहे ओळखतें ।

उद्धवा जाण निश्चितें । आत्मा येथें दिसेना ॥५८०॥

जरी निकट भेटला ज्ञाता । त्याचा देह देखिजे वर्ततां ।

परी भीतरील निजात्मता । न दिसे सर्वथा कोणासी ॥८१॥

आत्मा गेला आला म्हणती । शेखीं येणेंजाणें न देखती ।

तेच विषयींची उपपत्ती । स्वयें श्रीपती सांगत ॥८२॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


श्रीएकनाथी भागवत