सर्गादौ प्रकृतिर्ह्यस्य कार्यकारणरुपिणी ।

सत्त्वादिभिर्गुणैर्धत्ते, पुरुषोऽव्यक्त ईक्षते ॥१७॥

प्रकृतीपासाव विकारमेळा । त्रिगुणांचिया गुणलीळा ।

सात कारणें, कार्यें सोळा । ऐक वेगळा विभाग ॥१७०॥

महदहंकारमहाभूतें । सातही ’कारणें’ निश्चितें ।

अकरा इंद्रियें विषययुक्तें । जाणावीं येथें ’कार्यें’ सोळा ॥७१॥

यापरी निजप्रकृती । रजोगुणातें धरोनि हातीं ।

कार्यकारणांचिया युक्तीं । करी उत्पत्ती सृष्टीची ॥७२॥

सृजिलिये सृष्टीसी जाण । सत्त्वगुणें करी पालन ।

तमोगुण निर्दळण । प्रकृति आपण स्वयें करी ॥७३॥

पुरुषें न करितां ’ईक्षण’ । उत्पत्ति स्थिति निर्दळण ।

प्रकृतीचेनि नव्हे जाण । तेंही उपलक्षण अवधारीं ॥७४॥

हात पाय न लावितां जाण । केवळ कूर्मीचें अवलोकन ।

करी पिलियांचें पालन । तैसें ईक्षण पुरुषाचें ॥७५॥

कां सूर्याचिया निजकिरणीं । जेवीं अग्नीतें स्त्रवे मणी ।

तेणें स्वधर्मकर्में ब्राह्मणीं । कीजे यज्ञाचरणीं महायागु ॥७६॥

तैसें हें जाण चिन्ह । येणें होय कार्य कारण ।

चाले स्वधर्मआचरण । यापरी जाण उद्धवा ॥७७॥

ऐसें चालतां प्रकृतिपर । ब्राह्मण करिती स्वाचार ।

तेणें वृद्धि कर्माचार । परापर उद्धवा ॥७८॥

तेवीं पुरुषाचें ईक्षण । प्रकृति लाहोनि आपण ।

उत्पत्तिस्थिति-निर्दळण । करावया पूर्ण सामर्थ्य पावे ॥७९॥

छायामंडपींचें विचित्र सैन्य । दिसावया दीपचि करण ।

तेवीं प्रकृतिकार्यासी जाण । केवळ ईक्षण पुरुषाचें ॥१८०॥

जगाचें आदिकारण । प्रकृति होय गा आपण ।

प्रकृति प्रकाशी पुरुष जाण । तो महाकारण या हेतु ॥८१॥

प्रकृति व्यक्त, पुरुष अव्यक्त । हे विकारी, तो विकाररहित ।

हे गुणमयी गुणभरित । तो गुणातीत निजांगें ॥८२॥

प्रकृति स्वभावें चंचळ । पुरुष अव्ययत्वें अचळ ।

प्रकृति बद्धत्वें शबळ । पुरुष केवळ बंधातीत ॥८३॥

प्रकृति स्वभावें सदा शून्य । पुरुष केवळ चैतन्यघन ।

प्रकृतीस होय अवसान । पुरुष तो जाण अनंत ॥८४॥

प्रकृति केवळ निरानंद । यालागीं तेथ विषयच्छंद ।

पुरुष पूर्ण परमानंद । विषयकंदच्छेदक ॥८५॥

प्रकृतिपुरुषांचें वेगळेंपण । तुज म्यां सांगितलें संपूर्ण ।

हेचि परमार्थाची निजखूण । पुरुष तो भिन्न प्रकृतीसी ॥८६॥

तेंचि जाणावया विशद । नाना मतांचे मतवाद ।

त्या मतांचा मतप्रबोध । तुज मी शुद्ध सांगेन ॥८७॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


श्रीएकनाथी भागवत