पुरुषेश्वरयोरत्र, न वैलक्षण्यमण्वपि ।

तदन्यकल्पनाऽपार्था, ज्ञानं च प्रकृतेर्गुणः ॥११॥

जीवेश्वरांची ऐक्यता । सहजचि असे स्वभावतां ।

तेथ अणुमात्र भेदवार्ता । न रिघे सर्वथा निश्चित ॥१२॥

स्वभावें पाहतां दर्पण । एकाचें देखिजे दोन्हीपण ।

परी द्विधा नव्हेचि आपण । यापरी जाण जीवशिव ॥१३॥

अज्ञानप्रतिबिंब तें जीव । त्याचा द्रष्टा तो सदाशिव ।

तरी ऐक्यतेचें जें वैभव । तो निजस्वभाव मोडेना ॥१४॥

जेवीं दर्पणामाजीं आपण । तेवीं जीवरुपें शिवुचि जाण ।

दोनी चेतनत्वें समान । तेंही लक्षण अवधारीं ॥१५॥

जैशी चेष्टा कीजे आपण । तेचि प्रतिबिंबीं दिसे जाण ।

तेवीं ईश्वरसत्ता सचेतन । गमनागमन जीवासी ॥१६॥

जेणें स्वरुपें असे आपण । तद्रूप प्रतिबिंबीं दिसे जाण ।

तेवीं ईश्वरत्व संपूर्ण । असे अविच्छिन्न जीवामाजीं ॥१७॥

जैसा अग्नि राखां झांकोळिला । तरी अग्नि अग्निपणें असे संचला ।

तेवीं शिवासी जीवभावो आला । परी नाहीं मुकला निजत्वा ॥१८॥

आशंका ॥ "हो कां जीव शिव दोनी एक । तरी एक मलिन एक चोख ।

तैसे सदोख आणि निर्दोख । हे विशेख कां दिसती" ॥१९॥

थिल्लरीं प्रतिबिंबला सविता । त्या प्रतिबिंबाअंगीं सर्वथा ।

थिल्लरींचे मळ पाहतां । दिसती तत्त्वतां लागलेसे ॥१२०॥

तेचि निर्वाळूनि पाहतां वेगीं । बिंबप्रतिबिंबनियोगीं ।

सर्वथा मळ न लगे अंगीं । उभयभागीं विशुद्ध ॥२१॥

आरशाअंगीं टिकले मळ । सुबद्ध बैसले बहुकाळ ।

ते प्रतिबिंबाअंगीं केवळ । दिसती प्रबळ जडलेसे ॥२२॥

तो मळ जैं पडे फेडावा । तैं आरिसा साहणे तोडावा ।

परी प्रतिबिंब केव्हां । साहणे धरावा हें बोलूं नये ॥२३॥

तेवीं सदोष आणि निर्दोष । केवळ अविद्याचि हे देख ।

जीव शिव उभयतां चोख । नित्य निर्दोख निजरुपें ॥२४॥

पाहतां शुद्धत्वें स्फटिक जैसा । जे रंगीं ठेवावा दिसे त्याऐसा ।

स्वयें अलिप्त जैसातैसा । जीव स्वभावतां तैसाचि ॥२५॥

जीव स्वयें चित्स्वरुप । जे गुणीं मिळे दिसे तद्रूप ।

परी गुणदोष पुण्यपाप । जीवासी अल्प लागेना ॥२६॥

प्रत्यक्ष प्रतिबिंबीं मिथ्यता । दिसे निजबिंबाचिया सत्ता ।

तेवीं जीवशिवांसी अभिन्नता । जाण तत्त्वतां निश्चित ॥२७॥

जीवशिवांचें एकमण । तेणें सव्विसांमाजीं जाण ।

एक तत्त्व होतां न्यून । शेष तेंचि पूर्ण पंचवीस ॥२८॥

आशंका ॥ "जीवशिवांचें एकपण । ऐसें जें जाणणें तें ’ज्ञान’ ।

तें एक तत्त्व येथें आन । त्यांमाजीं जाण उपजलें ॥२९॥

तें ज्ञानतत्त्व अंगीकारितां । पंचवीस सव्वीस तत्त्वकथा ।

दोनी मतें होती वृथा " । ऐसें सर्वथा न म्हणावें ॥१३०॥

येथ मूळींचें निरुपण । श्लोकाचे अंतींचा चरण ।

ज्ञान तें प्रकृतीचा गुण । त्यासी वेगळेपण असेना ॥३१॥

गुण कर्मांच्या खटपटा । प्रपंच अज्ञानें अतिलाठा ।

ज्ञान अज्ञानाचा सत्त्ववांटा । जेवीं कांटेनि कांटा फेडिजे ॥३२॥

शोधित जो सत्त्वगुण । त्या नांव बोलिजे मुख्य ’ज्ञान’ ।

तेंही गुणांमाजीं पडे जाण । वेगळेंपण नव्हेचि तत्त्व ॥३३॥

ज्ञान स्वतंत्र तत्त्व होतें । तरी नासतीं दोनी मतें ।

तें पडे गुणाआंतौतें । यालागीं दोनी मतें निर्दुष्ट ॥३४॥

तेचि त्रिगुणांची व्यवस्था । तुज मी सांगेन आतां ।

ऐक उद्धवा तत्त्वतां । गुण सर्वथा आविद्यक ॥३५॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


श्रीएकनाथी भागवत